අභිධර්ම රූප විභාගය

සතර පරමාර්ථ ධර්ම අතුරෙන් තුන්වැන්න

රූප 28

"රුප්පතීති රූපං, සීතුණ්හාදිවිරොධිපච්චයෙහි විකාරමාපජ්ජති, ආපාදීයතීති වා අත්ථො."(අභි.සං)

සීත, උෂ්ණ ආදී විරුද්ධ ප්‍රත්‍යයන් නිසා විකාරයට (වෙනස් බවට) පැමිණෙන්නේ ය යන අර්ථයෙන් රූප නම් වේ. එසේ නැතහොත් ඒ විරුද්ධ ප්‍රත්‍යයන් විසින් පීඩාවට පමුණුවනු ලබන්නේ ය යන අර්ථයෙන් ද රූප නම් වේ.

හැඳින්වීම

සත්ත්ව ශරීර හා බාහිර වස්තූන් සෑදී ඇති මූලික ධර්ම රාශිය රූපයෝ ය. රූප විසි අටක් (28) ඇත්තේ ය. එයින් ඇසට පෙනෙන්නේ වර්ණ ධාතුව නැමති එක් රූපයක් පමණෙකි. ඉතිරි සත්විස්ස ඇසට පෙනෙන රූප නො වේ.

රූප යන වචනයේ තේරුම ශීතෝෂ්ණාදි විරුද්ධ දෙය හා එක් වීමෙන් විකාරයට පැමිණෙන දෙය ය යනුයි. චිත්ත චෛතසිකයන් ඉතා සියුම් බැවින් ශීතෝෂ්ණාදිය හා ඒවායේ ගැටීමක් සිදු නොවේ. (අභි,ච)

රූප නිර්වචන පාලි පාඨය

"රුප්‌පතීති රූපං, සීතුණ්‌හාදිවිරොධිපච්‌චයෙහි විකාරමාපජ්‌ජති, ආපාදීයතීති වා අත්‌ථො. තෙනාහ භගවා ‘‘සීතෙනපි රුප්‌පති, උණ්‌හෙනපි රුප්‌පතී’’ත්‍යාදි (සං. නි. 3.79), රුප්‌පනඤ්‌චෙත්‌ථ සීතාදිවිරොධිපච්‌චයසමවායෙ විසදිසුප්‌පත්‌තියෙව. යදි එවං අරූපධම්‌මානම්‌පි රූපවොහාරො ආපජ්‌ජතීති? නාපජ්‌ජති සීතාදිග්‌ගහණසාමත්‌ථියතො විභූතතරස්‌සෙව රුප්‌පනස්‌සාධිප්‌පෙතත්‌තා. ඉතරථා හි ‘‘රුප්‌පතී’’ති අවිසෙසවචනෙනෙව පරියත්‌තන්‌ති කිං සීතාදිග්‌ගහණෙන, තං පන සීතාදිනා ඵුට්‌ඨස්‌ස රුප්‌පනං විභූතතරං, තස්‌මා තදෙවෙත්‌ථාධිප්‌පෙතන්‌ති ඤාපනත්‌ථං සීතාදිග්‌ගහණං කතං. යදි එවං කථං බ්‍රහ්‌මලොකෙ රූපවොහාරො, න හි තත්‌ථ උපඝාතකා සීතාදයො අත්‌ථීති? කිඤ්‌චාපි උපඝාතකා නත්‌ථි, අනුග්‌ගාහකා පන අත්‌ථි, තස්‌මා තංවසෙනෙත්‌ථ රුප්‌පනං සම්‌භවතීති, අථ වා තංසභාවානතිවත්‌තනතො තත්‌ථ රූපවොහාරොති අලමතිප්‌පපඤ්‌චෙන."

සිංහල අර්ථ විවරණය

"විකාරයට පත්වේනුයි (වෙනස් වීමට භාජනය වේනුයි) 'රූප' නම් වේ. එනම් ශීත, උෂ්ණ ආදී වූ පටහැනි (විරුද්ධ) ප්‍රත්‍යයන් හේතුවෙන් විකාරයට පැමිණේ, පමුණුවනු ලැබේ යන අර්ථයයි. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'සීතේනපි රුප්පති, උණ්හේනපි රුප්පති' (ශීතලෙන් ද විකාරයට පත්වේ, උෂ්ණයෙන් ද විකාරයට පත්වේ) යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක (සංයුක්ත නිකාය 3.79 - ඛජ්ජනීය සූත්‍රය). මෙහිලා 'රුප්පනය' (විකාරයට පත්වීම) යනු ශීතාදී විරුද්ධ ප්‍රත්‍යයන් එක්රැස් වූ කල්හි (පෙර පැවති රූප සන්තතියට) අසමාන වූ (විසදෘශ) රූපයන්ගේ පහළවීම ම ය.

ප්‍රශ්නය: ඉදින් එසේ නම් (පෙර සිතට අසමාන පසු සිත් පහළවීම් ආදිය හේතුවෙන්) අරූප ධර්මයන්ට ද (නාම ධර්මයන්ට ද) 'රූප' යන ව්‍යවහාරය පැමිණිය යුතු නොවේ ද?
පිළිතුර: නැත, එසේ නොපැමිණේ. ශීත-උෂ්ණාදිය ගැනීමෙහි සමර්ථතාව අනුව (ඇසට, කයට) අතිශයින්ම ප්‍රකට වූවක් ම 'රුප්පනය' වශයෙන් මෙහි අදහස් කර ඇති බැවිනි. එසේ නොවන්නේ නම්, 'රුප්පති' (විකාරයට පත්වේ) යන විශේෂණයක් නැති සාමාන්‍ය වචනයෙන්ම ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'ශීතාදී' වශයෙන් ගැනීමෙන් කුමන ඵලයක් ද? ශීත-උෂ්ණාදිය හා ගැටීමෙන් වන විකාරය අතිශයින්ම ප්‍රකට ය. එබැවින් මෙහි අදහස් කරන ලද්දේ එයම බව දැනවීම සඳහා ශීතාදී වශයෙන් ගැනීම කරන ලදී.
ප්‍රශ්නය: ඉදින් එසේ නම් බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි 'රූප' යන ව්‍යවහාරය කෙසේ වේ ද? එහි රූපයන්ට හානි පමුණුවන (උපඝාතක වූ) ශීත-උෂ්ණාදිය නැත්තේ නොවේ ද?
පිළිතුර: හානි පමුණුවන උපඝාතක ධර්මයන් එහි නැතත්, අනුග්‍රහ කරන (අනුකූල වූ) ශීත-උෂ්ණාදී ප්‍රත්‍යයෝ ඇත්තාහ. එබැවින් ඒ අනුග්‍රාහක ප්‍රත්‍යයන්ගේ බලයෙන් එහි ද 'රුප්පනය' (වෙනස් වී පහළවීම) සම්භවය වේ (සිදුවේ). නැතහොත්, (කාම ලෝකයේදී පවතින) එම රූප ස්වභාවය ඉක්මවා නොපවතින බැවින් ද එහි 'රූප' යන ව්‍යවහාරය වේ. එබැවින් මේ සම්බන්ධයෙන් අනවශ්‍ය ලෙස දීර්ඝ විස්තර කිරීම් ප්‍රමාණවත් වේ."
28 ක් ඇත
රූප වර්ග
අරමුණ නොදනී
රූපයේ ස්වභාවය
විකාරයට පැමිණේ
ශීතෝෂ්ණාදියෙන්

රූප සිතියම

රූපයක් එබූ විට එහි ලක්ඛණ, රස, පච්චුපට්ඨාන, පදට්ඨාන පෙන්වයි. විභාග සහ සමුට්ඨාන අනුව රූප තෝරා බැලිය හැක.
අනුව බලන්න: