සතර පරමාර්ථ ධර්ම අතුරෙන් තුන්වැන්න
රූප 28
"රුප්පතීති රූපං, සීතුණ්හාදිවිරොධිපච්චයෙහි විකාරමාපජ්ජති, ආපාදීයතීති වා අත්ථො."(අභි.සං)
සීත, උෂ්ණ ආදී විරුද්ධ ප්රත්යයන් නිසා විකාරයට (වෙනස් බවට) පැමිණෙන්නේ ය යන අර්ථයෙන් රූප නම් වේ. එසේ නැතහොත් ඒ විරුද්ධ ප්රත්යයන් විසින් පීඩාවට පමුණුවනු ලබන්නේ ය යන අර්ථයෙන් ද රූප නම් වේ.
හැඳින්වීම
සත්ත්ව ශරීර හා බාහිර වස්තූන් සෑදී ඇති මූලික ධර්ම රාශිය රූපයෝ ය. රූප විසි අටක් (28) ඇත්තේ ය. එයින් ඇසට පෙනෙන්නේ වර්ණ ධාතුව නැමති එක් රූපයක් පමණෙකි. ඉතිරි සත්විස්ස ඇසට පෙනෙන රූප නො වේ.
රූප යන වචනයේ තේරුම ශීතෝෂ්ණාදි විරුද්ධ දෙය හා එක් වීමෙන් විකාරයට පැමිණෙන දෙය ය යනුයි. චිත්ත චෛතසිකයන් ඉතා සියුම් බැවින් ශීතෝෂ්ණාදිය හා ඒවායේ ගැටීමක් සිදු නොවේ. (අභි,ච)
"රුප්පතීති රූපං, සීතුණ්හාදිවිරොධිපච්චයෙහි විකාරමාපජ්ජති, ආපාදීයතීති වා අත්ථො. තෙනාහ භගවා ‘‘සීතෙනපි රුප්පති, උණ්හෙනපි රුප්පතී’’ත්යාදි (සං. නි. 3.79), රුප්පනඤ්චෙත්ථ සීතාදිවිරොධිපච්චයසමවායෙ විසදිසුප්පත්තියෙව. යදි එවං අරූපධම්මානම්පි රූපවොහාරො ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති සීතාදිග්ගහණසාමත්ථියතො විභූතතරස්සෙව රුප්පනස්සාධිප්පෙතත්තා. ඉතරථා හි ‘‘රුප්පතී’’ති අවිසෙසවචනෙනෙව පරියත්තන්ති කිං සීතාදිග්ගහණෙන, තං පන සීතාදිනා ඵුට්ඨස්ස රුප්පනං විභූතතරං, තස්මා තදෙවෙත්ථාධිප්පෙතන්ති ඤාපනත්ථං සීතාදිග්ගහණං කතං. යදි එවං කථං බ්රහ්මලොකෙ රූපවොහාරො, න හි තත්ථ උපඝාතකා සීතාදයො අත්ථීති? කිඤ්චාපි උපඝාතකා නත්ථි, අනුග්ගාහකා පන අත්ථි, තස්මා තංවසෙනෙත්ථ රුප්පනං සම්භවතීති, අථ වා තංසභාවානතිවත්තනතො තත්ථ රූපවොහාරොති අලමතිප්පපඤ්චෙන."
"විකාරයට පත්වේනුයි (වෙනස් වීමට භාජනය වේනුයි) 'රූප' නම් වේ. එනම් ශීත, උෂ්ණ ආදී වූ පටහැනි (විරුද්ධ) ප්රත්යයන් හේතුවෙන් විකාරයට පැමිණේ, පමුණුවනු ලැබේ යන අර්ථයයි. එහෙයින් භාග්යවතුන් වහන්සේ 'සීතේනපි රුප්පති, උණ්හේනපි රුප්පති' (ශීතලෙන් ද විකාරයට පත්වේ, උෂ්ණයෙන් ද විකාරයට පත්වේ) යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක (සංයුක්ත නිකාය 3.79 - ඛජ්ජනීය සූත්රය). මෙහිලා 'රුප්පනය' (විකාරයට පත්වීම) යනු ශීතාදී විරුද්ධ ප්රත්යයන් එක්රැස් වූ කල්හි (පෙර පැවති රූප සන්තතියට) අසමාන වූ (විසදෘශ) රූපයන්ගේ පහළවීම ම ය.